ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ทวี นันทขว้าง ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ จิตรกรรม ประจำปี พ.ศ. 2533 

(2468 -2534)

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ทวี นันทขว้างเกิดเมื่อพ.ศ. 2468 ที่จังหวัดลำพูน หลังสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาในจังหวัดบ้านเกิด เดินทางเข้ากรุงเทพมหานครเพื่อศึกษาต่อที่โรงเรียนเพาะช่าง (ปัจจุบันคือ วิทยาลัยเพาะช่าง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์) ต่อมาใน พ.ศ. 2486 เข้าศึกษาที่มหาวิทยาลัยศิลปากร นับเป็นนักศึกษารุ่นแรกของสถาบัน โดยได้รับการถ่ายทอดความรู้จากศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ผู้วางรากฐานการศึกษาศิลปะสมัยใหม่ของไทย สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยศิลปากรเมื่อ พ.ศ. 2491 จากนั้นเป็นครูสอนศิลปะที่โรงเรียนเพาะช่างเป็นเวลา 5 ปี ระหว่าง พ.ศ. 2492 ถึง พ.ศ. 2496 ก่อนย้ายไปรับราชการที่กรมการข้าว ใน พ.ศ. 2497 ต่อมาเข้าสู่แวดวงศิลปศึกษาในฐานะอาจารย์พิเศษผู้ช่วยสอนวิชาจิตรกรรมที่มหาวิทยาลัยศิลปากร และใน พ.ศ. 2503 ได้รับทุนจากรัฐบาลอิตาลีไปศึกษาวิชาจิตรกรรมที่ Accademia di Belle Arti di Roma กรุงโรม ประเทศอิตาลี ระหว่าง พ.ศ. 2503 ถึง พ.ศ. 2504 โดยสำเร็จการศึกษาระดับสูงสุดของสถาบันภายในเวลา 2 ปี จากหลักสูตรที่โดยทั่วไปอาจใช้เวลาถึง 4 ปี เมื่อกลับประเทศไทย ทวียังคงทำงานศิลปะในฐานะศิลปินอิสระ ควบคู่กับการสอนที่คณะจิตรกรรมและประติมากรรม รวมถึงคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร จนเกษียณอายุราชการเมื่อ พ.ศ. 2528 

ตลอดระยะเวลาการทำงาน ทวี นันทขว้างได้รับรางวัลและเกียรติยศสำคัญหลายประการ โดยใน พ.ศ. 2533 ได้รับการประกาศเกียรติคุณเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (จิตรกรรม) และได้รับรางวัลวัฒนธรรมอาเซียน ใน พ.ศ. 2504 ได้รับรางวัลเหรียญเงินจากการแสดงศิลปะ ณ เมืองบรัคชาโน ประเทศอิตาลี ใน พ.ศ. 2499 ได้รับการยกย่องเป็นศิลปินชั้นเยี่ยม สาขาจิตรกรรมจากการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ใน พ.ศ. 2494 และ พ.ศ. 2496 ได้รับรางวัลเกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง จากการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 3 และครั้งที่ 4 ตามลำดับ 

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ทวี นันทขว้าง มีผลงานจัดแสดงในนิทรรศการสำคัญทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ โดยมีนิทรรศการเชิดชูเกียรติ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป กรุงเทพมหานคร ระหว่างวันที่ 3 ถึง 31 สิงหาคม พ.ศ. 2533 เป็นนิทรรศการสำคัญช่วงปลายชีวิตการทำงาน ก่อนหน้านั้น ทวีเคยร่วมแสดงผลงานในนิทรรศการศิลปะ เมืองบรัคชาโน ประเทศอิตาลี เมื่อ พ.ศ. 2504 และส่งผลงานเข้าร่วมการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วง พ.ศ. 2493 เป็นต้นมา ปัจจุบัน ผลงานของทวีได้รับการจัดแสดงในนิทรรศการถาวรของ MOCA BANGKOK ในฐานะส่วนหนึ่งของการนำเสนอพัฒนาการศิลปะไทยสมัยใหม่ ผ่านผลงานของศิลปินผู้มีบทบาทสำคัญต่อการก่อรูปภาษาทางจิตรกรรมของไทย

แนวทางศิลปะของผู้ช่วยศาสตราจารย์ ทวี นันทขว้าง ในระยะแรกมีพื้นฐานจากเรียลลิสม์และอิมเพรสชันนิสม์ โดยเริ่มจากภาพหุ่นนิ่ง ภาพทิวทัศน์ และภาพเหมือนบุคคล ต่อมา ทวีพัฒนาแนวทางเฉพาะตัวไปสู่ภาษาทางภาพที่มีลักษณะนามธรรมและเหนือจริงมากขึ้น โดยยังคงมีธรรมชาติเป็นฐานของการสร้างสรรค์ น. ณ ปากน้ำ กล่าวถึงทวีไว้ในพจนานุกรมศิลปะว่า วิธีการเขียนภาพของทวีมีแบบฉบับเฉพาะตัว มีผู้ดำเนินรอยตามจำนวนมาก และศิษย์หลายคนได้รับการชี้แนะจากทวีจนมีชื่อเสียงในเวลาต่อมา ผลงานระยะหลังของทวี โดยเฉพาะภาพดอกบัว ดอกกล้วยไม้ ทิวทัศน์ขุนเขา และป่าดงพงไพร มิใช่ภาพเหมือนจริงตามธรรมชาติโดยตรง หากเป็นการผสมผสานระหว่างความเหมือนจริงกับสภาวะเหนือจริงในแบบของศิลปินเอง ทวีใช้สิ่งแวดล้อมใกล้ตัวเป็นจุดเริ่มต้น แล้วนำมาปรับ เพิ่ม ลดทอน และจัดองค์ประกอบใหม่ผ่านจินตนาการ ผลงานกลุ่มนี้จึงมีความประณีตในรายละเอียด ควบคุมบรรยากาศได้อย่างอิสระ และเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมรับรู้ทั้งความงามทางรูปทรงและความรู้สึกภายในภาพ ปัจจุบัน นอกเหนือจาก MOCA BANGKOK ผลงานของทวียังได้รับการเก็บรักษาในสถาบันและองค์กรหลายแห่ง เช่น พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์ ธนาคารแห่งประเทศไทย ธนาคารไทยพาณิชย์ และโรงเรียนทิวไผ่งาม ทวีถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2534 แต่ผลงานของทวียังคงมีบทบาทในฐานะหลักฐานสำคัญของพัฒนาการจิตรกรรมไทยสมัยใหม่ และเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลปะไทยในพื้นที่พิพิธภัณฑ์จนถึงปัจจุบัน