พิชัย นิรันต์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ จิตรกรรม ประจำปี พุทธศักราช 2546

เกิดปี พ.ศ. 2479 ปัจจุบันพำนักและทำงานที่จังหวัดนครปฐม และเชียงใหม่

พิชัย นิรันต์ เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2479 ที่กรุงเทพมหานคร เขาเริ่มศึกษาศิลปะตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนไพศาลศิลป์ ก่อนเข้าศึกษาที่โรงเรียนศิลปศึกษา ระหว่างปี พ.ศ. 2498 ถึง 2499 และสำเร็จการศึกษาอนุปริญญาศิลปบัณฑิต สาขาจิตรกรรมและประติมากรรม จากมหาวิทยาลัยศิลปากร ในปี พ.ศ. 2502 ภายหลังสำเร็จการศึกษา พิชัยเข้ารับราชการเป็นครูที่วิทยาลัยช่างศิลปในปี พ.ศ. 2505 และปฏิบัติงานในสายงานศิลปกรรมของกรมศิลปากรอย่างต่อเนื่องจนถึงตำแหน่งนายช่างศิลปกรรมระดับสูง ก่อนลาออกจากราชการในปี พ.ศ. 2538 เพื่อประกอบอาชีพศิลปินอิสระอย่างเต็มตัว

เส้นทางการทำงานในช่วงต้นของพิชัยโดดเด่นจากเวทีการประกวดศิลปกรรมแห่งชาติ โดยได้รับรางวัลเกียรตินิยมอันดับ 3 เหรียญทองแดง ในปี พ.ศ. 2503 รางวัลเกียรตินิยมอันดับ 2 เหรียญเงิน ในปี พ.ศ. 2504 และรางวัลเกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง จากการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 14 ในปี พ.ศ. 2506 ต่อมาได้รับพระราชทานเหรียญพระมหาชนกทองคำในปี พ.ศ. 2538 และได้รับการเชิดชูเกียรติเป็นนักศึกษาเก่าดีเด่นจากมหาวิทยาลัยศิลปากรในปี พ.ศ. 2543 ก่อนจะได้รับการยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ จิตรกรรม ประจำปี พ.ศ. 2546

พิชัยเผยแพร่ผลงานอย่างต่อเนื่องทั้งในระดับประเทศและนานาชาติ เช่น นิทรรศการกลุ่ม Thai Spirit White Group ณ หอศิลป์แห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2534 การร่วมแสดง International Biennial Exhibition of Art ณ เมืองเซาเปาโล ประเทศบราซิล ในปี พ.ศ. 2522 และ Contemporary Asian Art Show ณ ประเทศญี่ปุ่น ในปี พ.ศ. 2523 ควบคู่กับการสร้างสรรค์ผลงานที่เกี่ยวเนื่องกับสถาบันพระมหากษัตริย์อย่างต่อเนื่อง อาทิ การเขียนจิตรกรรมพระราชกรณียกิจสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เพื่อติดตั้ง ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ในปี พ.ศ. 2539 การร่วมเขียนภาพประกอบหนังสือพระราชนิพนธ์ พระมหาชนก ในปี พ.ศ. 2538 การออกแบบหุ่นจำลองช้างเผือก ลิงเผือก และกาเผือก สำหรับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติช้างต้น ในปี พ.ศ. 2535 การเขียนจิตรกรรมเทิดพระเกียรติในโครงการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี ในปี พ.ศ. 2528 การทำหน้าที่ผู้ช่วยหัวหน้างานศิลปกรรมในการออกแบบและเขียนฉากบังเพลิงพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี ในปี พ.ศ. 2527 และการจัดแสดงนิทรรศการเดี่ยว ณ ลลิโด แกลอรี่ เพื่อนำรายได้ถวายเป็นพระราชกุศลในปี พ.ศ. 2512

ผลงานของพิชัยพัฒนาจากรากฐานศิลปะไทยประเพณี ผสานรูปแบบศิลปะตะวันตก ก่อรูปเป็นภาษาทัศนศิลป์ร่วมสมัยที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ผลงานของพิชัยเป็นการสังเคราะห์ระหว่างวิธีคิดแบบตะวันออกกับโครงสร้างทางทัศนศิลป์ของตะวันตก ทั้งอิมเพรสชันนิสม์ คิวบิสม์ และเซอร์เรียลลิสม์ ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการถ่ายทอดเนื้อหาทางพุทธปรัชญา โดยเฉพาะแนวคิดเรื่องสัจธรรม วัฏจักรชีวิต และการตระหนักรู้ภายใน งานจึงก้าวข้ามพรมแดนทางวัฒนธรรม และเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมจากบริบทที่แตกต่างสามารถเข้าถึงความหมายได้ผ่านการมองและการรู้สึก